Čitaonica i društvo

ČITAONICA I DRUŠTVO

“HRVATSKA RATARSKA ČITAONICA”

Neposredno po završetku Prvog svetskog rata, 11. maja 1903. godine osnovana je “Hrvatska ratarska čitaonica”. Moje mišljenje je da je to ustvari samo transformacija bivše “Pučke čitaonice”, osnovane 1903. godine, čija je arhiva verovatno propala tokom rata. Nedelju dana po osnivanju “Ratarske čitaonice” Hrvati na Bregu 20. maja 1919. godine, osnivaju hrvatsko pevačko društvo “Jedinstvo”. Oba Društva na Bregu rade uz pomoć “Hrvatske seljačke zadruge”, bolje rečeno njeni istaknuti pojedinci, članovi su svih ovih Društava.

Osnivači “Hrvatske ratarske čitaonice” bili su: Bačević Marko, predsednik, Andrija Pil, potpredsednik, Albert Lovasić, tajnik i Ilija Galar blagajnik. Odbornici su: Antun Banović, Adam Lanc, Ivan Bodor, Nikola Bodor i Marko Štimac. Nadzorni odbor: Steva Štimac, Steva Rakoš i Josip Matešić. Iz sačuvanih zapisnika od osnivanja do danas evidentno je da “Čitaonica”, pored novina, nabavlja i knjige namenjene pre svega zemljoradnicima. U prvo vreme zabave su se održavale u kafanama povodom verskih praznika. Čitaonica je počela sa radom 1. juna 1919. godine u sobi Ivana Petrića na Novom vašarištu.


Marko Bačević prvi predsednik i osnivač “Hrvatske ratarske čitaonice”

Kuća Ivana Petrića nekad, danas Dom druge mesne zajednice “Breg” Snimio Ratko Racković februara 1999. godine

Kuća Mladena Begečkog nekad, kasnije kafana Brate Bikickog, danas otpad “Tehnos” Čačak. Snimio R. Racković septembra 1999. godinre

Kuća Pavla Volfa u kojoj je Josip-Pepa Štreker držao kafanu između dva rata

Prvi javni nastup “Ratarska čitaonica” imala je 21. septembra 1919. godine. Tom prilikom tajnik Albert Lovasić je održao predavanje “O kućnom odgoju dece”, zatim je HPD “Jedinstvo” otpevalo Novakove kompozicije “Noć na moru” i “Hajduk”. Diletanti su izveli pozorišni komad “Pod oknami”. Od te prve predstave, koja je bila kulturni događaj godine hrvatskog življa, ostao je “Čitaonici” čist prihod od 954 dinara. Do kraja godine, 26. decembra, održana je prva zabava i izvedena jednočinka “Začarani ormar”. Tom prilikom deklamovane su pesme Zmaj Jove Jovanovića.

Prvi predsednik Marko Bačević je bio ujedno i režiser. Iako šeširdžija po zanatu, veoma uspešno se bavio radom sa dramskom sekcijom.


“Na Duvanjskom polju” dr Z. Smrekara

Pevački zbor “Hrvatske ratarske čitaonice” u Rumi 1925. godine. Stoje s leva na desno, gornji red: Kun F., Galar A., Šikeždi A., Galar A., Težak S. i Benčić S. Drugi red: Markus F., Galar J., Štimac Đ., Pil M., Benčić A., Štimac J i Štimac Đ. Sede: Galar M., Pil A., Galar I., Zlatar V., Štimac M., Benčić M. i Matijević I. Donji red: Obreht M., Pil T. i Kleić J.

Diletanti u predstavi “Na Ozlju” A. Freudenreicha, 1935. godina.

Ferdo Kristl dirigent pevačkog zbora “Hrvatske ratarske čitaonice” u Rumi, 1926 -1951. g.

Tamburaški orkestar Nikole Šme-a “Šnicera” u kafani Ivana Petrića 1933. godine, pre osnivanja Tamburaškog orkestra “Hrvatske ratarske čitaonice”. Članovi orkestra: Nikola Šme -Šnicer sedi na stolici, Toma Pil stoji prvi s leva, Antun Galar i Steva Šme-Šnicer. Ostali nepoznati.

SITNE ŽICE TAMBURICE

“ Na glavnoj skupštini od 21. siječnja 1934. godine, na predlog predsednika Andrije Galara, doneta je odluka o osnivanju “Tamburaškog zbora”. Instrumenti se nabavljaju sa doprinosom članova i sredstvima “Čitaonice”.” Sredstva su obezbeđena i instrumenti nabavljeni tek 11. februara 1935. godine. Tom prilikom je nabavljeno:

  • 1 bas
  • 1 basprim
  • 1 glasnica
  • 1 čelo
  • 2 prime nove
  • 2 prime nove
  • 2 kontre
  • 2 prime stare
  • 2 brača
  • 1 brač stari

Bile su nabavljene partiture i note, koje su popisane kao vlasništvo “Čitaonice”. Drugog februara 1936. godine angažovan je gospodin Eugen Karati da uči Tamburaški zbor notnom sviranju.